|
Koç'un
Gizli Ortağı
 Türkiye'nin
en büyük şirketlerinden
olan Arçelik'te
ve Arçelik'in dağıtım
ağı Atılım Pazarlama'da
önemli bir hisse
payına sahip olan
Burla Biraderler
bundan 500 yıl önce
İspanya'dan Osmanlı
topraklarına göç
eden bir İspanyol
Yahudi ailesidir.
Can
Kıraç'ın 'Anılarımla
Patronum Vehbi Koç'
kitabını okurken,
kitabın satır aralarında
geçen bir soyisim
dikkatleri çekiyor;
Burla Biraderler.
1960'lı yıllarda
Koç'un en büyük
rakipleri arasında
da olunca hafızamı
zorlayarak böylesine
güçlü bir aileyi
hatırlamaya çalışıyorum.
Ama nafile. Türkiye'nin
isimleri medyada
çıkmayan gizli zenginlerine
meraklı iseniz Burla
soyadının sizi tahrik
etmemesi mümkün
değil.
Türkiye'deki
kökleşmiş isimlerin
yer aldığı 'Kim
Kimdir?' kitabına
bakıyorum. Ama Burla
ailesi ile ilgili
hiçbir bilgi kırıntısına
rastlayamıyorum.
Musevi cemaatine
ait aile fertlerinden
hiçbirisine ulaşmanın
mümkün olmadığını
kısa bir süre sonra
anlıyorum. Ama içimde
bir umut ışığı var:
Monik Burla. Burla
Biraderler'in torunu,
Avni Benardete ile
evlendikten sonra
kamuoyu daha doğrusu
sosyete dünyası
onu Benardete soyadı
ile biliyor. Fakat
Avni Benardete daha
sonra genç bir hanımla
başlattığı ilişki
sebebi ile Monik
Benardete'den boşanıyor.
Monik ise şu anda
bir sebeple Avni
Bey'in amcazadesi
Ceri Benardete ile
beraber. Karışık
bir ilişkiler ağı
var anlayacağınız.
Monik Burla mübalağasız
Burla ailesinin
piyasa tarafından
bilinen tek ismi.
Gece hayatında,
partilerde ve magazin
dergilerinde boy
göstermeyi çok sevdiği
için biz de bu isme
uzaktan da olsa
aşina idik tabii.
'Konuşmaya yetkili
değilim'
Sosyete
dünyasını bilmediğimiz
için beni kendisine
ulaştıracak cep
telefonunu zar zor
buluyorum. Bu telefonu
veren şahıs, bayan
Benardete'nin çok
görgülü ve gazetecilere
karşı çok anlayışlı
olduğunu söylüyor,
ümidim de bundan
kaynaklanıyor. Fakat
telefonda karşıma
çıkan ses ilk başlarda
hiç de hoş sayılmayacak
bir ses tonu ile
Burla ailesi ile
alâkalı bilgi veremeyeceğini,
bu konuda 'yetkili'
olmadığını söylüyor.
Babası ve amcaları
ile alâkalı birkaç
masum soru dışında
herhangi bir sorumun
olmayacağını söylesem
de, şirketin konuşmadığı
bir konuda kendisinin
konuşmasının mümkün
olmayacağını söyleyerek
özür dileyip telefonu
kapatıyor.
Musevi
ailelerin bu kadar
kıyıda durmalarının
elbette özel bir
sebebi vardır. Ama
yine de değinmeden
edemeyeceğim; dünya
şeffaflaşmaya gidiyor
ve saklı yapılar
artık illegaliteyi
akla getirir oldu.
Masonluk bile belli
ölçüde şeffaflaşmaya
gitmek zorunda kaldı.
Birçok azınlık gibi
Burla Biraderler
de Türk milletinin
üstünden çok büyük
paralar kazanmış,
otomotivden tekstile
pekçok sektörde
faaliyette bulunmuş
bir aile olarak
Türkiye'de çok önemli
ticari işlere imza
atmış ama kendilerini
hep perde arkasında
tutmak istemeleri
oldukça dikkat çekici.
Rahmi Koç-Monik
Burla dostluğu
Burla
Ailesi İspanya Yahudilerinden
ve Osmanlı topraklarına
1492 yılında göç
eden bir aile. Bu
sebeble 500. Yıl
Vakfı'nın aktif
üyeleri arasında
Lori Burla da var.
Aile şirketleri
tekstilden otomotive,
büro, kırtasiye
malzemelerinden
elektrik malzemelerine,
oradan rulman ve
fotoğraf makinesi
pazarlamasına kadar
birçok alanda faaliyet
gösteriyor.
Ailenin
önemli isimlerinden
Monik Burla ile
Rahmi Koç arasında
çok sıkı bir dostluk
ilişkisi var. Monik
hanımın verdiği
tüm davetlere Koç
ailesi tam kadro
katılıyor. Ayrıca
küçük bir grup her
ayın ilk perşembesi
basından habersiz
bir araya gelerek
gurme toplantıları
yapıyorlar. Aşağı
yukarı 10 ailenin
bulunduğu bu süzme
toplantılara öğrenebildiğimiz
kadarı ile, Rahmi
Koç ve Monik Burla'nın
dışında Nuri Çolakoğlu,
Tezcan Yaramancı,
Hakko ailesi, Nursen
Gündüz ve ailesi
ve Ceri Benardete
katılıyor. Bu kısa
dedikodudan sonra
asıl meseleye girelim.
Burla
Biraderler ile Vehbi
Koç arasındaki ilişki
sadece ticari alanda
olmadı. Vehbi Koç'un
arkasındaki 'gizli
kahraman' olarak
bilinen Bernar Nahum'un
da Koç Grubu'na
Burla Biraderler'den
1944 yılında transfer
edildilmesi çok
stratejik bir konumlanma
örneği. Bernar Nahum
biraz zor verdiği
bu kararın arkasından
hayatının sonuna
kadar Vehbi Koç
ile beraber oluyor.
Şimdi de Nahum'un
oğlu Jan Nahum Koç
Holding'e ait Tofaş
Grubu'nda murahhhas
aza olarak görev
yapıyor. Nahum,
Koç'tan sonra Koç
Grubu'ndaki en önemli
soyadı. Koç'un özellikle
yurtdışı ilişkilerinin
arkasında hep Bernar
Nahum'un uluslararası
seviyede güçlü bağlantıları
yatıyor. Elektrik
ampulü, taşıt lastikleri,
buzdolabı, çamaşır
makinesi, Anadol
otomobili üretimi
gibi başlangıçta
çok zor gibi görünen
sektörlere girilmesinde
Nahum'un hayal gücünün
ve uygulama üstünlüğünün
payı büyük. Bernar
Nahum eğer Burlalarda
kalsa idi Koç bu
kadar büyüyebilir
miydi bilinmez ama
doku uyuşmazlığı
olmaması halinde
Burla ailesinin
şimdikinden daha
büyük bir noktada
olacağı muhakkak.
Arçelik'te Koç-Burla
ortaklığı
1960'lı
yılların başlarında
Vehbi Koç, beyaz
eşya sektöründeki
talebi karşılamak
amacı ile çelik
dolap işine girmek
istiyordu ama Burla
Biraderler de aynı
şekilde bu işi yapmaya
soyunmuşlar ve bir
fabrika arıyorlardı.
Bu durum Vehbi Koç'un
hiç hoşuna gitmiyor.
Piyasanın iki üreticiyi
besleyecek kadar
gelişmediğini düşünüyor
ya da rakip istemiyor.
Zaten Burla ailesi
ile bazı sektörlerde
kıyasıya bir rekabet
yaşıyorlar. Bu sefer
Koç, Burla Biraderler
ile ortak olarak
onların piyasa tecrübelerinden
yararlanmak istiyor.
Ve Burla Biraderler'e
ince ve kurnaz zekası
ile reddedemeyeceği
bir teklif götürüyor.
Vehbi Koç, Burla
Biraderler ile görüşerek
fabrikayı birlikte
kurmayı teklif ediyor.
Bilgi ve sermaye
gücü nedeni ile
çoğunluk hisselerine
Koç grubu sahip
olacaktır. Burla
ailesine ise yüzde
20 hisse verilir.
Bugün Burla Biraderler'in
Arçelik içindeki
payları yüzde 2,98'e
inmiş durumda. Ama
Arçelik Türkiye'nin
en büyük özel şirketi
ve cirosu 1 milyar
200 milyon dolar
seviyesinde. Dolayısı
ile yüzde 2,8'lik
pay bile bir aileye
en üst seviyede
yaşam standardı
sunacak kadar önemli
bir rakama tekabül
ediyor. Bugünkü
değerlerle yaklaşık
100–150 milyon dolarlık
bir pay demek bu.
Hürriyet ve
Cumhuriyet bağlantısı
Bir
dönem kağıt işinde
de Türkiye'de belirleyici
bir rol oynamışlar.
Hürriyet gazetesi
ile Burla ailesi
arasında da ispatı
bir çırpıda mümkün
olmayan bir finans
ilişkisi olduğu
biliniyor. 150 milyon
doların üstünde
ciro yapan ve bu
açıdan Türkiye'nin
en büyük gazetesi
olarak bilinen Hürriyet
gazetesini destekleyen
kurucu kadrolar
arasında Burla Ailesi
başı çekiyor.
Cumhuriyet
gazetesine gelince...
Cumhuriyet'in de,
kurucusu Yunus Nadi.
Mason olan Yunus
Nadi, Arnavut kökenli
yazar Naci Pelister'in
"Türk Matbuatı
Yahudilerin Kontrolü
Altında" başlıklı
bir yazısında bildirdiğine
göre aynı zamanda
da bir "Karaim
Yahudisi".
Karaimler, 8. yüzyılda
kurulmuş bir Yahudi
tarikatı. Bu durumda
Cumhuriyet'i bir
"tarikatçı
gazetesi" olarak
tanımlamak mümkün
olabilir; tabii
İslam değil Yahudi
tarikati elbette.
Cumhuriyet'in Milli
Şef dönemindeki
yükselişi ise, iki
Yahudi şirketinden
aldığı destek sayesinde
oldu.
O
dönemde Türkiye'deki
gazetelerin ilan
işleri, "Yahudi
şirketi" olan
Hoffer'in, kağıt
işleri de Burla
Biraderler'in elindeydi.
Onların tutmayacağı
bir gazetenin yükselmesi
ve hatta yaşaması
zordu. Bu bilgiden
hareketle insanın
aklına Burla ailesi
acaba Karaim tarikatına
mı üye diye bir
soru gelebiliyor.
Devlet ihalelerinde
aktif oldular
Burla
Biraderler'in nasıl
büyüdüğüne bakıldığında
iki şey dikkati
çekiyor; dışarıdaki
bağlantıları ve
içerideki rakipsizlikleri.
Cumhuriyetin başlarında
bazı ithal malların
satılmasında ve
devlet ihalelerinde
Yahudi ailelerin
çok büyük avantajları
olmuştu. 1954 yılında
Galata'da Üzeyir
Garih ile İshak
Alaton'un beş bin
lira sermaye ile
kurdukları Alarko
Holding'in bugünkü
gücüne ulaşmasında,
1958'de dönemin
başbakanı Adnan
Menderes'in kendilerine
Ankara'da kurulacak
olan bir para matbaasının
havalandırma tertibatının
ihalesini vermesinin
önemli rolü olduğunu
kimse inkar edemez.
Elektrifikasyon
ve elektrik malzemelerinin
satışı ile piyasaya
giren Burla Biraderler'in
de gerek devletten
aldıkları ihalelerle
ve gerekse Türk
işadamlarıyla yürüttükleri
ortak çalışmalarla
kısa zamanda büyük
güce ulaştıkları
ortada.
Türkiye'nin
en eski sanayici
ailesi
Burla
Birderler'in şirketleri
Türkiye'nin en eski
ticaret ve sanayi
şirketlerinin başında
geliyor. Burla Biraderler'in
en eski şirketi
1928 yılında kurulan
Ottaş Otomotiv ve
Taşınmaz Mallar
Sanayii. Ottaş bugün
Türkiye'nin en eski
otomotiv şirketi.
Ottaş'ın şu anki
yönetim kurulunda
şu isimler bulunuyor:
Lori Burla, Leon
Hahanel, Sara Bornsten,
Emil Franko, Nadya
Sonman, Robert Sonman
ve İvet Burla.
Yine
Burla Biraderler'e
ait Burla Makine
Ticaret ve Sanayi
şirketinin yönetiminde
de aşağı yukarı
aynı isimler var:
Lori Burla, Monik
Benardete, Terry
Sonman, Toni Hananel,
Nadya Sonman, Sara
Bornsten, İvet Burla,
Leon Hananel ve
Robert Sonman. 1975
yılında kurulan
şirket, tezgah makineleri,
yedek parçaları
ithalat ve ihracatı
alanlarında faaliyet
gösteriyor.
Power
dergisinde Burla
Biraderler ile çıkan
bir haberde şu bilgiler
yer alıyor: Burla
Ailesi Arçelik'in
yanı sıra Koç Holding'in
beyaz eşya pazarlama
şirketi Atılım'da
da hisseye sahip.
Lori Burla şirket
yönetim kurulunda
ve başkan yardımcısı
olarak görev yapıyor.
Atılım'daki hisse
payı ise bilgiye
kapalı yapıdan dolayı
bilinemiyor.
File Tül Makine
ve File Tekstil
Sanayii, Burla ailesinin
tekstil sektöründeki
şirketleri arasında
yer alıyor. File
Tül'ün yönetim kurulunda
Yusuf ve Reyna Burla
ve Eddi Anter isimleri
var. File Tül Makine
her türlü tel örgü,
makine ve ipliğiyle
mensucat imalatı
alanlarında faaliyet
gösteriyor. File
Tekstil genel bir
ticaret şirketi
hüviyetinde. Bir
başka tekstil şirketi
Şen Triko da Yusuf
Burla yönetiminde.
Burla ailesinin
şirketi olan Birol
File de Birol Burla
tarafından kurulmuş.
|
Teskilat
